अंतर्राष्ट्रीय संबंध — अंतर्राष्ट्रीय संबंध — साझेदारियाँ, संधियाँ और रणनीति। यह अनंतम IAS की हिंदी नोट्स श्रृंखला की एक पूरी पुस्तक है, जिसमें 41 अध्याय और लगभग 256 पृष्ठ हैं। हर अध्याय अपने आप में पूरा है, इसलिए आप इसे शुरू से अंत तक पढ़ सकते हैं या सीधे उस विषय पर जा सकते हैं जिसकी तैयारी अभी बाक़ी है।
इस पुस्तक में क्या है
ये सभी अध्याय anantamias.com पर पहले से प्रकाशित हिंदी नोट्स हैं, जिन्हें एक क्रम में जोड़कर एक पढ़ने योग्य पुस्तक बनाया गया है। वेबसाइट पर इन्हें अलग-अलग पढ़ना पड़ता है; यहाँ पूरा विषय एक ही जगह, एक ही प्रवाह में मिलता है। PDF खोजने योग्य है, इसलिए किसी भी शब्द या अनुच्छेद संख्या को सीधे खोजा जा सकता है।
यह किसके लिए है
यह उन उम्मीदवारों के लिए है जो हिंदी माध्यम से UPSC या राज्य लोक सेवा आयोग की तैयारी कर रहे हैं, और जिन्हें एक भरोसेमंद, एक जगह पर उपलब्ध सामग्री चाहिए। अंग्रेज़ी माध्यम के उम्मीदवार भी इसे रिवीज़न के लिए इस्तेमाल कर सकते हैं, क्योंकि तकनीकी शब्द पहली बार आने पर कोष्ठक में अंग्रेज़ी में भी दिए गए हैं।
इसका उपयोग कैसे करें
पहली बार पूरा पढ़ें ताकि विषय का ढाँचा समझ आ जाए। दूसरी बार केवल उन अध्यायों पर लौटें जिनमें आपकी पकड़ कमज़ोर है। परीक्षा से पहले सिर्फ़ शीर्षक और तालिकाएँ दोहराना भी काफ़ी काम करता है। PDF मुफ़्त है और इसे डाउनलोड करके ऑफ़लाइन पढ़ा जा सकता है।
पूरी विषय-सूची
- विश्व व्यापार संगठन (WTO) — MC13, अपीलीय निकाय संकट एवं यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- शंघाई सहयोग संगठन (SCO) — सदस्य, RATS और यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- भारतीय प्रवासी — संसदीय स्थायी समिति समीक्षा और यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- अंतर्राष्ट्रीय न्यायालय (ICJ) — संरचना, भारत के मामले और यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- इंडो-पैसिफिक आर्थिक ढाँचा (IPEF) — स्तंभ, सदस्य और यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद — सुधार, भारत की दावेदारी और UPSC नोट्स (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- क्वाड समूह — उत्पत्ति, स्तंभ, सीमाएँ और यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- इंडो-पैसिफिक भू-राजनीति — भारत की दृष्टि, क्वाड, AUKUS और यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- भारत-आसियान संबंध (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- भारत-ईरान संबंध (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- भारत-सऊदी अरब संबंध (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- बहुपक्षीय विकास बैंक (MDB) — सुधार, NDB, AIIB और UPSC नोट्स (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- अंतर्राष्ट्रीय आपराधिक न्यायालय (ICC) — रोम संविधि, पुतिन वारंट और UPSC नोट्स (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- भारत-श्रीलंका संबंध: SAGAR, 13वाँ संशोधन, हंबनटोटा और UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- अंतर्राष्ट्रीय उत्तर-दक्षिण परिवहन गलियारा (INSTC) — UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- कैरेबियाई क्षेत्र में भारतीय प्रवासी — गिरमिटिया इतिहास और UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- भारत-नेपाल संबंध: 1950 की संधि, कालापानी विवाद, अग्निपथ और UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- भारत-पाकिस्तान संबंध — संरचनात्मक कारण, आतंकवाद, IWT — UPSC GS II
- भारत की पड़ोसी नीति: Neighbourhood First, SAARC, BIMSTEC, SAGAR और UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- भारत-मालदीव संबंध: SAGAR सिद्धांत, India Out अभियान, मुइज्जु और UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- अफ्रीका में भारतीय प्रवासी: मॉरिशस, दक्षिण अफ्रीका, गांधी विरासत और UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध
- NATO क्या है — स्थापना, मुख्यालय, सदस्य देश और भारत से संबंध
- G20 क्या है — सदस्य देश, अध्यक्षता, ट्रैक और भारत की भूमिका
- IMF की स्थापना — इतिहास, उद्देश्य, संरचना और भारत की भूमिका
- SAARC और BIMSTEC — स्थापना, सदस्य देश, अंतर और भारत की भूमिका
- WTO की स्थापना — इतिहास, सिद्धांत, संरचना और भारत की भूमिका
- भारत-अफ़ग़ानिस्तान संबंध (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- अमेरिकी आधिपत्य का पतन — कारण, निरंतरताएँ एवं यूपीएससी नोट्स (यूपीएससी अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- भारत-भूटान संबंध (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- जी20 (G20): सदस्य, भारत की 2023 अध्यक्षता, रियो शिखर सम्मेलन और UPSC नोट्स (अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- BRICS समूह — विस्तार, NDB, डी-डॉलराइज़ेशन और यूपीएससी नोट्स (अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- दक्षिण-पूर्व एशिया में भारतीय प्रवासी समुदाय: मलेशिया, सिंगापुर और UPSC नोट्स (अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- अफ़्रीका में भारत और चीन (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- सात देशों का समूह (G7) — सदस्य, शिखर सम्मेलन एवं यूपीएससी नोट्स (अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- उत्तर अमेरिका में भारतीय प्रवासी — अमेरिका, कनाडा, कमला हैरिस एवं यूपीएससी नोट्स (अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- IMEC और कनेक्टिविटी कॉरिडोर का नया भू-अर्थशास्त्र (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- अंतरिक्ष का सैन्यीकरण और सुरक्षा: पृथ्वी के ऊपर की नई होड़ (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- बहुपक्षवाद में सुधार: एक बहुध्रुवीय दुनिया के लिए UN, IMF और WTO को दुरुस्त करना (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- लघुपक्षीय कूटनीति: एक बिखरती दुनिया में छोटे समूह, बड़ी कूटनीति (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध)
- टेक्नो-नेशनलिज़्म: जब तकनीक ही भू-राजनीति बन जाए (UPSC International Relations)
- स्प्लिंटरनेट: वैश्विक इंटरनेट का बँटवारा (UPSC अंतर्राष्ट्रीय संबंध/शासन)
यह पुस्तक मुफ़्त डाउनलोड के लिए उपलब्ध है। नए अध्याय जुड़ने पर संस्करण समय-समय पर अपडेट किया जाता है।
